donderdag 11 augustus 2011

Handige doceerflacon

Dit weblog lijkt hoofdzakelijk over fonetische en fonologische verschijnselen te gaan (en natuurlijk over mijn ergernissen over de uitwassen daarvan). Oorspronkelijk was het mijn bedoeling veel over waterwantsen te schrijven, en dat zal er misschien ook nog wel van komen, maar het is hier de laatste tijd echt geen weer om lekker op je buik langs een slootje te liggen.
Ik heb maar weinig lezers: een historicus in Nishinomya, een striptekenaar in Assen, een piloot in Barcelona, een politicus in Zwolle, een biochemicus in Finsterwolde, mijn echtgenote, en dan heb je het wel ongeveer gehad. Ik ben ook niet bepaald op zoek naar een groot publiek: het weblog is zo ingesteld dat het niet door googelen te vinden is. Wie het kent, kent het waarschijnlijk doordat hij of zij er door mij op opmerkzaam is gemaakt.
Dat je je lezers eigenlijk allemaal persoonlijk kent, heeft een nadeel: je voelt je schuldig als je een paar dagen niks schrijft, terwijl je met behulp van je tellertje ziet dat er intussen wel bezoek is geweest. Daarom zou ik een lans willen breken voor het gebruik van RSS-feeds. Deze site genereert zulke feeds en als je nu een zogenaamd feedreadertje hebt, dan krijg je vanzelf een seintje als er een nieuw stukje is verschenen. Moderne browsers kunnen het trouwens ook zelf. Het verbaast me telkens weer dat deze techniek zo weinig populair is, en dat ook jongere en professionelere automatiseerders er niet toe te bewegen zijn het te gebruiken. Zelf houd ik tientallen weblogs bij door middel van rss-feeds en ik moet er niet aan denken telkens en dan meestal voor niks al die pagina's te moeten afstruinen.

Ter zake. Naast de eerder vermelde s-vrees (sigmafobie) bestaat er ook nog zoiets als z-vermijding. Die manifesteert zich het duidelijkst bij het woordpaar doceren/doseren. Er zijn heel wat mensen die het woord doseren niet over hun lippen kunnen krijgen, althans niet uitgesproken zoals het moet: met een Z-klank erin. Ze spreken het uit als doceren! Lang geleden al, toen ik nog 's morgens vroeg op de fiets van Lewenborg naar Helpman ging, met zo'n radiodingetje in m'n oor, hoorde ik voor het eerst (vlak bij dat gebouw met die grote ketting) een reclamespotje over een wasmiddel dat zo goed te doceren was.
Zulke reclamespotjes bestaan nog steeds. Ze brengen in mij een neiging tot ruim gedoceerd geweld teweeg.
Ik kan nou even de voorbeelden niet noemen, want ik heb haast om dit stukje te plaatsen, opdat ik niemand teleurstel, die geen RSS-feeds wil gebruiken. Het is me wat.

vrijdag 5 augustus 2011

Alsvrees

Generaties tirannieke schoolmeesters (en tot dezulken reken ik mij gaarne) hebben hun onwillige leerlingen voorgehouden dat na een vergelijking met een vergrotende trap het voegwoord dan wordt gebruikt. Dus Jan is groter dan Piet en Piet is kleiner dan Jan. Niet dat dat taalkundig nu zo heel logisch is, maar regels zijn nu eenmaal regels, zoals Rita al zei.
Op het eerste gezicht heeft deze collectieve inspanning der onderwijzers positief resultaat gehad. Veel Nederlanders hebben immers wel enig besef dat ze dan moeten zeggen in gevallen waarin ze eigenlijk liever als zouden zeggen. In werkelijkheid zijn de gevolgen echter verschrikkelijk: alsvrees woekert als een gezwel in onze samenleving (of dan een gezwel, wellicht, er is iets mee, dat weet ik zeker).
Een snelle Google-actie levert bijvoorbeeld het volgende citaat op:

Reclamebudget Media Markt drie maal groter dan concurrentie.

Om meer redenen is dit een afgrijselijk zinnetje, maar het gaat mij nu even om dat "drie maal groter dan". Ik eet mijn pet op, als de schrijver niet bedoelt "drie maal zo groot als" (en dat kan ik makkelijk zeggen, want dat blijkt uit de context). Maar wat staat er? Drie maal groter dan, dat is toch vier maal zo groot als? Wiskundig: x + 3x = 4x?

Dit taalverschijnsel, formuleringen als het een is zoveel maal groter dan het ander, grijpt op verontrustende wijze om zich heen. En het vloeit voort uit alsvrees. De spreker of schrijver denkt “drie maal zo groot als”, bij dat “als” gaat een trigger over, en die bewerkstelligt dat hij maar iets improviseert met dan en groter. Precies, drie maal groter dan. Zonder enig inzicht in de betekenis van zijn nieuwe zinnetje: vier maal zo groot als.
Bij diep pathologische gevallen van alsvrees treft men zelfs constructies aan met de vorm: “drie maal zo groot dan”. Ik vrees dat therapie hier niet meer zal baten en dat eenzame opsluiting de beste oplossing is. Alsdan.

(Graag doe ik een beroep op mijn eventuele klassiek geschoolde lezers. Pleinvrees is agorafobie, engtevrees is claustrofobie, hoe moeten we alsvrees noemen? Anders gezegd, wat is “als” in vernederlandst Grieks? En kan ik de eerder beschreven s-vrees in verdere publicaties als sigmafobie aanduiden?)

donderdag 4 augustus 2011

Update avocado (2)

De spalk heeft niet gewerkt. Boven de eerder getoonde knak zijn de stengel en de bladeren afgestorven. Maar wat lager op de stengel zijn drie vitaal uitziende bladknopjes ontstaan! Wij geven het nog niet op, mijn avocado en ik. Die pit heb ik natuurlijk ook niet voor niks maanden vertroeteld terwijl hij in een borrelglaasje hing te ontkiemen.
Het is een opwindend bestaan, dat van de gepensioneerde....



dinsdag 2 augustus 2011

Inwoners

In de late jaren zestig van de vorige eeuw had ik een bijbaantje op de sportredactie van de Zwolse Courant, officieel geheten Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant, en tegenwoordig godbetert verschijnend onder de naam De Stentor. Die krant had precies twee "echte" sportredacteuren, Wim en Henk, door de wol geverfde journalisten, en op zondagavond, de vooravond van een dik sportkatern, kwam ik van zes tot twaalf bijspringen aan de Baloweg in Zwolle.

Dat was bijzonder leuk werk. Er stond een rijtje telexen, die voortdurend lappen tekst uitspuwden over nationale sportgebeurtenissen. Die telexkopij moest vaak nog wel wat nabewerkt worden, maar het grootste deel van mijn werkzaamheden bestond uit het leesbaar maken van kopij van regionale correspondenten. Zo zorgde een postbode uit Elburg voor het wekelijks verslag van de prestaties van de lokale amateurclub. Ik weet zeker dat hij ook een trouw kijker van de voorganger van Studio Sport was, want wat je de ene week voor het eerst in het sportprogramma hoorde, ik noem maar wat, de uitdrukking "splijtende pass", dook de week daarop steevast in het Elburgse verslag op. Enfin, we hadden veel lol, ik kon er een Trabantje van rijden, ik heb nog een keer - niet gehinderd door enige kennis van zaken - de  Nederlandse bokskampioenschappen in Zwolle mogen verslaan, en ik heb nu nog steeds wel eens een enkele keer spijt dat ik daar niet ben blijven werken, hoewel ik daartoe wel uitgenodigd ben.

In Zwolle werkte destijds een free-lance journalist, Z., die ook heel wat kopij aanleverde. Dat  ging dan vooral over wielrennen - hij zat ook in de organisatie van koersen - maar hij draaide zijn hand ook niet om voor een verkeersongeluk of een inbraak. Veel werk had je er niet aan, hij kon wel schrijven, maar één ding moest ik altijd weer corrigeren: "een inwoner uit (plaatsnaam)". Dat vond en vind ik hartstikke fout. Je bent inwoner van Dalfsen of van Wijhe, je bent daarentegen wel een man uit Kampen of een vrouw uit Hasselt. Een inwoner uit die en die plaats, dat heeft iets dubbels, of op zijn minst iets anderhalfs.

Gelijkmatig van humeur als ik van nature ben corrigeerde ik dit altijd kalm en consequent, denkend dat dit rare verschijnsel vanzelf zou verdwijnen zodra Z. de spreekwoordelijke pen aan de niet minder spreekwoordelijke wilgen zou hangen. Dus als ik in latere jaren weer op zoiets stuitte, dan dacht ik: goh, Z. schrijft kennelijk nog steeds! Nou is hij, zag ik net, behoorlijk oud geworden, maar ik meen toch zeker te weten dat hij na 2007 niets meer heeft gepubliceerd, want in dat jaar is hij overleden.

Het was dus een hele schok te moeten constateren dat Z. school heeft gemaakt! Dit weekend kwam ik op teletekst de bewering tegen dat een "inwoner uit Emmen" iets ongeoorloofds had gedaan. En net zoals al die keren daarvoor zag ik mij weer op  de redactie van de Zwolse zitten, in het middelpunt, wat zeg ik, het episch centrum, van het wereldgebeuren.

zondag 31 juli 2011

Nachtvlindertje

Als er nou toevallig een dood nachtvlindertje in de vensterbank ligt, en je hebt een usb-microscoopje aan je pc hangen, dan kun je mooi eens even kijken hoe zo'n diertje er eigenlijk van dichtbij uitziet.





dinsdag 26 juli 2011

Prachtboek, 8 euro


Eindelijk gearriveerd: Water- en Oppervlaktewantsen van Nederland, door David Tempelman en Ton van Haaren. Een prachtboek, dat eigenlijk op iedere koffietafel thuishoort. En wat een verschil met mijn oude waterwantsentabel (links op de foto).
Waarom deze aanschaf? 45 jaar geleden hield ik mij intensief met waterwantsen bezig. Daarna heeft deze hobby bijna een halve eeuw stilgelegen, maar ik verheug mij er al tijden op weer eens een netje door het water te halen, en daarin een zich verdekt opstellende Ranatra aan te treffen (dat is het beest voorop de oude tabel, een soort wandelende tak onder water). Van iemand die kennelijk vreesde dat ik na mijn pensionering in volstrekte lethargie zou vervallen, kreeg ik op mijn verjaardag bovendien een fraai usb-microscoopje ter ondersteuning van deze hernieuwde belangstelling:


Terug naar het boek. Het is rijk, om niet te zeggen overdadig, geïllustreerd met bijzonder duidelijke tekeningen, aan de binnenkant van de kaft staan mooie kleurenfoto's van een aantal veel voorkomende soorten, en ik vertrouw erop dat de determinatietabellen mij feilloos bij de juiste naam brengen.
En wat mag dat allemaal wel niet kosten? Acht hele euro's!  Zie ook hier.

maandag 25 juli 2011

Truiwen

De Tour zit erop (en de recent gepensioneerde valt in een diep gat) - een goed moment om enkele woorden te wijden aan het commentaar op dit wielerspektakel.

Meestal kijk ik naar de Belg. Het commentaar is er wat rustiger en maakt een deskundiger indruk. Bovendien is het altijd weer leuk om te horen hoe deze Vlamingen de Waal Philippe Gilbert proberen te annexeren door hem als "Phil" aan te duiden.
De prestaties van de Belgische renners (Gilbert, Vanendert, De Weert) waren dit jaar zo goed, dat de Belgische commentatoren het soms helaas niet konden laten te vervallen in stuitend nationalisme. Op zulke momenten schakelde ik over naar Nederland.  
Daar heb je Herbert Dijkstra en Maarten Ducrot en vaak ook Michael Boogerd. Laatstgenoemde blinkt vooral uit door zijn fenomenaal vermogen de renners op grote afstand te herkennen. Zijn collega's slaan regelmatig de plank mis, en dan zegt Michael kalm: "Nee, dat is Vanendert, geloof ik".
Ducrot kan beschouwd worden als de mysticus van de wielersport. Hij lijkt zoiets als "het oude wielrennen" en "het nieuwe wielrennen" te onderscheiden en niemand begrijpt precies wat hij ermee bedoelt. Hijzelf misschien ook niet, maar hij heeft het er wel heel vaak over. Hij herhaalt zichzelf sowieso dikwijls.
En dan Herbert Dijkstra. Die is inhoudelijk wat zakelijker, maar kan ook om niets tot een staat van tamelijk grote opwinding geraken. Mollema rijdt acht meter voor het peloton uit, en Herbert roept: "Hahaaa!!!  Mollema!!!" Maar goed, daar is mee te leven. De titel van dit blogje echter verwijst naar een klein spraakgebrek van Herbert Dijkstra. Hij kan namelijk woorden als uien, buien en truien niet goed uitspreken: daar maakt hij respectievelijk uiwen, buiwen en truiwen van. Nu is er in de reportages maar hoogst zelden sprake van uien, maar truien en buien komen regelmatig aan de orde (voor de leken: de leider in een klassement draagt als ereteken een trui in een bepaalde kleur, en ook tijdens de Tour regent het wel eens).
We hebben hier te maken met een uiterst zeldzaam verschijnsel, dat ik van slechts één ander ken. Het betreft hier een lokaal politicus in het oosten van het land. Die heeft het dan weer zelden over truiwen en buiwen, maar wel over uiwen: die lust hij namelijk niet.