woensdag 31 augustus 2011

Van ouwe jongens en krentenbrood

Het NOS-journaal beschikt over een flink aantal correspondenten in het buitenland. Nergens lopen ze zo te hoop als in Libië, maar er zijn ook heel wat andere landen waar iemand zit die gebeld kan worden. Niet in alle landen natuurlijk, maar dat geeft helemaal niks: als ze maar in het goeie werelddeel zitten en CNN kunnen ontvangen. De  correspondent in China doet Mongolië er moeiteloos bij, ook al zit hij duizenden kilometers van de eventuele ongeregeldheden in Ulan Bator af. Vooral als de verbinding een enigszins vervormd geluid levert (misschien manipuleren ze het wel expres zo een beetje) klinkt het allemaal reuze authentiek. Heel anders dan wanneer iemand in Hilversum dezelfde CNN-beelden zou becommentariëren. Verder valt op dat correspondenten op de correspondentenkweekschool leren dat vrijwel elk antwoord met "nou ja" hoort te beginnen, wat hun relaas een merkwaardig nonchalante kleur geeft. "Tom, hoe laat is het nu bij jou?" Tom: "Nou ja..."

Maar het het gaat mij nu om de toon die de journaalpresentatoren aanslaan tegenover de correspondenten in den vreemde. Het lijkt er soms op dat ze de kijkers vooral willen laten merken hoe enorm goed ze wel met die avontuurlijke types in verre buitenlanden kunnen opschieten. Je merkt dat vooral aan de inleiding tot de vervolgvraag. Er is altijd een eerste vraag, die al dan niet onnozel kan zijn (meestal wel, maar goed, er zal ook een voorgesprekje geweest zijn) en dan komt de vervolgvraag dus.
Rob Trip (echt niet zo'n slechte journaalpresentator) heeft de hinderlijke gewoonte die vraag te beginnen met zè. Dus niet eens zeg, maar zè. Zè, en de inwoners van Vermont, hoe ervaren die dit allemaal? Naar het antwoord van Eelco Bos Frambozenvla kan ik dan al helemaal niet meer luisteren, omdat de roodgloeiende ergernis over dit amicale gedoe mijn gehele geest in beslag neemt. Ongeveer net zo als wanneer je naar een manager luistert, en de inhoud je volledig ontgaat, omdat je na de eerste win-winsituatie alleen nog maar uitingen van managementspeak mentaal zit te turven.
De door mij toch niet weinig bewonderde Sacha de Boer maakte het onlangs nog wat bonter: die begon haar vervolgvraag met hee. Hee, en heb je enig idee waar Khadafi zich nu ophoudt?
Begrijp me goed, ik heb niks tegen vriendschappelijke verhoudingen op de werkvloer van de NOS. Maar ik hoef dat toch niet allemaal te wéten?
Het beste lijkt het mij toch, dat ik de presentatie van het journaal persoonlijk overneem. Het kan nu, morgen ben ik officieel met pensioen.

Slepende kwesties

Z-mijding: ook de oogdruppels van Dr. A. Vogel schijnen heel goed te doceren te zijn.

Als-vrees: in de NRC van vandaag de volgende zin: "Kinderen uit een arm gezin hebben op volwassen leeftijd wel bijna twee keer zoveel kans om later arm te zijn dan kinderen uit een welvarend gezin."

donderdag 11 augustus 2011

Handige doceerflacon

Dit weblog lijkt hoofdzakelijk over fonetische en fonologische verschijnselen te gaan (en natuurlijk over mijn ergernissen over de uitwassen daarvan). Oorspronkelijk was het mijn bedoeling veel over waterwantsen te schrijven, en dat zal er misschien ook nog wel van komen, maar het is hier de laatste tijd echt geen weer om lekker op je buik langs een slootje te liggen.
Ik heb maar weinig lezers: een historicus in Nishinomya, een striptekenaar in Assen, een piloot in Barcelona, een politicus in Zwolle, een biochemicus in Finsterwolde, mijn echtgenote, en dan heb je het wel ongeveer gehad. Ik ben ook niet bepaald op zoek naar een groot publiek: het weblog is zo ingesteld dat het niet door googelen te vinden is. Wie het kent, kent het waarschijnlijk doordat hij of zij er door mij op opmerkzaam is gemaakt.
Dat je je lezers eigenlijk allemaal persoonlijk kent, heeft een nadeel: je voelt je schuldig als je een paar dagen niks schrijft, terwijl je met behulp van je tellertje ziet dat er intussen wel bezoek is geweest. Daarom zou ik een lans willen breken voor het gebruik van RSS-feeds. Deze site genereert zulke feeds en als je nu een zogenaamd feedreadertje hebt, dan krijg je vanzelf een seintje als er een nieuw stukje is verschenen. Moderne browsers kunnen het trouwens ook zelf. Het verbaast me telkens weer dat deze techniek zo weinig populair is, en dat ook jongere en professionelere automatiseerders er niet toe te bewegen zijn het te gebruiken. Zelf houd ik tientallen weblogs bij door middel van rss-feeds en ik moet er niet aan denken telkens en dan meestal voor niks al die pagina's te moeten afstruinen.

Ter zake. Naast de eerder vermelde s-vrees (sigmafobie) bestaat er ook nog zoiets als z-vermijding. Die manifesteert zich het duidelijkst bij het woordpaar doceren/doseren. Er zijn heel wat mensen die het woord doseren niet over hun lippen kunnen krijgen, althans niet uitgesproken zoals het moet: met een Z-klank erin. Ze spreken het uit als doceren! Lang geleden al, toen ik nog 's morgens vroeg op de fiets van Lewenborg naar Helpman ging, met zo'n radiodingetje in m'n oor, hoorde ik voor het eerst (vlak bij dat gebouw met die grote ketting) een reclamespotje over een wasmiddel dat zo goed te doceren was.
Zulke reclamespotjes bestaan nog steeds. Ze brengen in mij een neiging tot ruim gedoceerd geweld teweeg.
Ik kan nou even de voorbeelden niet noemen, want ik heb haast om dit stukje te plaatsen, opdat ik niemand teleurstel, die geen RSS-feeds wil gebruiken. Het is me wat.

vrijdag 5 augustus 2011

Alsvrees

Generaties tirannieke schoolmeesters (en tot dezulken reken ik mij gaarne) hebben hun onwillige leerlingen voorgehouden dat na een vergelijking met een vergrotende trap het voegwoord dan wordt gebruikt. Dus Jan is groter dan Piet en Piet is kleiner dan Jan. Niet dat dat taalkundig nu zo heel logisch is, maar regels zijn nu eenmaal regels, zoals Rita al zei.
Op het eerste gezicht heeft deze collectieve inspanning der onderwijzers positief resultaat gehad. Veel Nederlanders hebben immers wel enig besef dat ze dan moeten zeggen in gevallen waarin ze eigenlijk liever als zouden zeggen. In werkelijkheid zijn de gevolgen echter verschrikkelijk: alsvrees woekert als een gezwel in onze samenleving (of dan een gezwel, wellicht, er is iets mee, dat weet ik zeker).
Een snelle Google-actie levert bijvoorbeeld het volgende citaat op:

Reclamebudget Media Markt drie maal groter dan concurrentie.

Om meer redenen is dit een afgrijselijk zinnetje, maar het gaat mij nu even om dat "drie maal groter dan". Ik eet mijn pet op, als de schrijver niet bedoelt "drie maal zo groot als" (en dat kan ik makkelijk zeggen, want dat blijkt uit de context). Maar wat staat er? Drie maal groter dan, dat is toch vier maal zo groot als? Wiskundig: x + 3x = 4x?

Dit taalverschijnsel, formuleringen als het een is zoveel maal groter dan het ander, grijpt op verontrustende wijze om zich heen. En het vloeit voort uit alsvrees. De spreker of schrijver denkt “drie maal zo groot als”, bij dat “als” gaat een trigger over, en die bewerkstelligt dat hij maar iets improviseert met dan en groter. Precies, drie maal groter dan. Zonder enig inzicht in de betekenis van zijn nieuwe zinnetje: vier maal zo groot als.
Bij diep pathologische gevallen van alsvrees treft men zelfs constructies aan met de vorm: “drie maal zo groot dan”. Ik vrees dat therapie hier niet meer zal baten en dat eenzame opsluiting de beste oplossing is. Alsdan.

(Graag doe ik een beroep op mijn eventuele klassiek geschoolde lezers. Pleinvrees is agorafobie, engtevrees is claustrofobie, hoe moeten we alsvrees noemen? Anders gezegd, wat is “als” in vernederlandst Grieks? En kan ik de eerder beschreven s-vrees in verdere publicaties als sigmafobie aanduiden?)

donderdag 4 augustus 2011

Update avocado (2)

De spalk heeft niet gewerkt. Boven de eerder getoonde knak zijn de stengel en de bladeren afgestorven. Maar wat lager op de stengel zijn drie vitaal uitziende bladknopjes ontstaan! Wij geven het nog niet op, mijn avocado en ik. Die pit heb ik natuurlijk ook niet voor niks maanden vertroeteld terwijl hij in een borrelglaasje hing te ontkiemen.
Het is een opwindend bestaan, dat van de gepensioneerde....



dinsdag 2 augustus 2011

Inwoners

In de late jaren zestig van de vorige eeuw had ik een bijbaantje op de sportredactie van de Zwolse Courant, officieel geheten Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant, en tegenwoordig godbetert verschijnend onder de naam De Stentor. Die krant had precies twee "echte" sportredacteuren, Wim en Henk, door de wol geverfde journalisten, en op zondagavond, de vooravond van een dik sportkatern, kwam ik van zes tot twaalf bijspringen aan de Baloweg in Zwolle.

Dat was bijzonder leuk werk. Er stond een rijtje telexen, die voortdurend lappen tekst uitspuwden over nationale sportgebeurtenissen. Die telexkopij moest vaak nog wel wat nabewerkt worden, maar het grootste deel van mijn werkzaamheden bestond uit het leesbaar maken van kopij van regionale correspondenten. Zo zorgde een postbode uit Elburg voor het wekelijks verslag van de prestaties van de lokale amateurclub. Ik weet zeker dat hij ook een trouw kijker van de voorganger van Studio Sport was, want wat je de ene week voor het eerst in het sportprogramma hoorde, ik noem maar wat, de uitdrukking "splijtende pass", dook de week daarop steevast in het Elburgse verslag op. Enfin, we hadden veel lol, ik kon er een Trabantje van rijden, ik heb nog een keer - niet gehinderd door enige kennis van zaken - de  Nederlandse bokskampioenschappen in Zwolle mogen verslaan, en ik heb nu nog steeds wel eens een enkele keer spijt dat ik daar niet ben blijven werken, hoewel ik daartoe wel uitgenodigd ben.

In Zwolle werkte destijds een free-lance journalist, Z., die ook heel wat kopij aanleverde. Dat  ging dan vooral over wielrennen - hij zat ook in de organisatie van koersen - maar hij draaide zijn hand ook niet om voor een verkeersongeluk of een inbraak. Veel werk had je er niet aan, hij kon wel schrijven, maar één ding moest ik altijd weer corrigeren: "een inwoner uit (plaatsnaam)". Dat vond en vind ik hartstikke fout. Je bent inwoner van Dalfsen of van Wijhe, je bent daarentegen wel een man uit Kampen of een vrouw uit Hasselt. Een inwoner uit die en die plaats, dat heeft iets dubbels, of op zijn minst iets anderhalfs.

Gelijkmatig van humeur als ik van nature ben corrigeerde ik dit altijd kalm en consequent, denkend dat dit rare verschijnsel vanzelf zou verdwijnen zodra Z. de spreekwoordelijke pen aan de niet minder spreekwoordelijke wilgen zou hangen. Dus als ik in latere jaren weer op zoiets stuitte, dan dacht ik: goh, Z. schrijft kennelijk nog steeds! Nou is hij, zag ik net, behoorlijk oud geworden, maar ik meen toch zeker te weten dat hij na 2007 niets meer heeft gepubliceerd, want in dat jaar is hij overleden.

Het was dus een hele schok te moeten constateren dat Z. school heeft gemaakt! Dit weekend kwam ik op teletekst de bewering tegen dat een "inwoner uit Emmen" iets ongeoorloofds had gedaan. En net zoals al die keren daarvoor zag ik mij weer op  de redactie van de Zwolse zitten, in het middelpunt, wat zeg ik, het episch centrum, van het wereldgebeuren.

zondag 31 juli 2011

Nachtvlindertje

Als er nou toevallig een dood nachtvlindertje in de vensterbank ligt, en je hebt een usb-microscoopje aan je pc hangen, dan kun je mooi eens even kijken hoe zo'n diertje er eigenlijk van dichtbij uitziet.