maandag 20 oktober 2014

De Robin Hood der Noordelijke zeeën 4: 20 oktober 1401

20 oktober 1401. Het zal vast niet zo'n stralende dag zijn geweest als vandaag, ik stel mij meer een nevelige, waterkoude oktoberdag voor. Buiten de poorten van Hamburg, aan de Elbe, ligt een executieterrein, Grasbrook geheten, waar ruimte genoeg is voor een grote schare belangstellenden. De scherprechter, Buxtehude is zijn naam, maakt zich gereed voor de onthoofding van Klaus Störtebeker en zijn bemanning, de gevreesde zeerovers, de Victualiënbroeders, de Liekedeelers.

Störtebeker heeft aan zijn rechters als gunst gevraagd of hij staande onthoofd mocht worden en of alle bemanningsleden, die hij daarna nog voorbij zou lopen, van executie gevrijwaard zouden kunnen worden. De rechters stemmen daarin toe, het lijkt ze natuurlijk zeer onwaarschijnlijk dat een onthoofd lichaam tot zoiets in staat zou zijn.

Een bevel klinkt. Het zwaard wordt geheven en de beul slaat toe. In één klap zijn hoofd en romp gescheiden. Een opgewonden gemompel klinkt op uit het publiek: de onthoofde Störtebeker beweegt zich voorwaarts, het eerste bemanningslid voorbij, het tweede, een derde. Zes. Acht. Tien! Na het elfde bemanningslid werpt een helper van de beul een blok voor de voeten van de Robin Hood der Noordelijke Zeeën, hij struikelt en valt neer.

Onbetrouwbaar volkje, die Hamburgers. Ook de elf bemanningsleden die Störtebeker nog voorbij liep, werden onthoofd. De hoofden van de zeerovers worden op staken tentoongesteld ter lering van het sensatiebeluste publiek.

Het Museum für Hamburgische Geschichte beschikt over een schedel die aan Klaus Störtebeker wordt toegeschreven. Er steekt aan de bovenzijde een ijzeren pin uit, want men wilde niet dat het hoofd te snel zou losraken van de staak.


Overigens is dit relikwie in 2011 uit het museum gestolen. Ruim een jaar later dook het op tijdens een barbecue. Ik herhaal: tijdens een barbecue! De dief verklaarde dat het bezit van de schedel erg goed hielp tegen zijn depressiviteit, en daar kan ik me dan wel weer iets bij voorstellen.

De  spectaculaire onthoofding van Störtebeker vond dus vandaag precies 613 jaar geleden plaats (het kan ook 612 zijn, de bronnen zijn duidelijker over de datum, felicianusdag,  dan over het jaar). Daarom vier ik vandaag en in de mij nog restende jaren op 20 oktober Klaus Störtebekerdag, ter nagedachtenis aan deze grote zeerover, in elk geval dit jaar met een glas authentiek Klaus Störtebeker-bier.


(met Claus op de loopplank)

(Aan het bier mankeert niks, alleen houd ik niet zo van schuim, dus ik schenk het altijd zo horizontaal mogelijk in. Op de voorgrond een afwrijfsel van een Störtebeker-reliëf in de kerk van Mariehave.)

zondag 19 oktober 2014

De Robin Hood der Noordelijke Zeeën 3: kaper.

Het is een ingewikkeld web van tijdelijke coalities, de periode waarin Störtebeker echt zeerover is. Dat heeft vooral te maken met de eeuwigdurende vetes tussen de hoofdelingen in Oost-Friesland, die in voorkomende gevallen natuurlijk best de hulp van een handige piraat konden gebruiken. Die hoofdelingen droegen fraaie namen als Widzel tom Brok, Enno Edzardisna, Folkmar Allena en niet te vergeten Edo Wiedzel. Deze hoofdelingen en hun na- en voorzaten stonden elkaar gedurig naar het leven, hoewel ze vaak wel familie van elkaar waren. Er wordt trouwens beweerd dat Störtebeker met de dochter van een hunner getrouwd was, wat dat in die tijd ook voorgesteld moge hebben.

Maar Störtebekers activiteiten beperkten zich niet tot het Oostfries waddengebied. Hij is ook zowel bondgenoot als tegenstander geweest van de toenmalige graaf van Holland, Albrecht, hij is het Zwin opgevaren toen je langs die weg Brugge nog kon bereiken, het Engelse vorstenhuis klaagde steen en been over hem. Plaatsen als Kampen, Hoorn, Dokkum, ze verschijnen allemaal in een overzicht van Klaus' euvele daden. En zeg nu zelf: wat kan er mis zijn met het overvallen van een kogge uit nota bene Kampen?

Onveranderlijk is echter de vijandschap van de Hanze, onder leiding van Hamburg, Bremen en Lübeck. Dat ligt natuurlijk ook voor de hand, want het overgrote deel van de buit van Störtebeker bestond uit schepen die voor de Hanze voeren. Legendarisch (er is veel legendarisch aan Klaus) is het verhaal dat hij een schip uit Wismar kaapte, beladen met vaten bier, en vervolgens het schip verkocht aan de oorspronkelijke eigenaar - nadat het gelost was, mag ik aannemen. Leuk is dat Wismar en Strahlsund, waar Störtebeker nu vereerd wordt respectievelijk naar hem genoemd bier wordt gebrouwen, ook deel uitmaakten van de Hanze en dus ongetwijfeld direct of indirect schade door hem hebben geleden.

Door een list hebben de Hanzesteden uiteindelijk Störtebeker te pakken gekregen. Ze kochten een visser om die met zijn boot het voor anker liggende vlaggeschip van de piraten paaide, onder het voorwendsel dat hij averij had. Die visser slaagde er evenwel in gesmolten lood langs de roerpen van het schip te gieten, zodat na afkoeling het roer geblokkeerd was. De volgende ochtend was het een koud kunstje voor de Hamburgse vloot om het schip te overmeesteren en Störtebeker gevangen te nemen - ze gebruikten daar een net voor. Zijn voornaamste strijdmakkers Gödeke Michel en Magister Wigbold (die namen alleen al) ontsprongen de dans, doordat zij op dat moment voor de Noorse kust verbleven.

Störtebeker werd gevankelijk naar Hamburg gebracht waar hij voor een rechtbank moest verschijnen, die hem zonder veel omhaal ter dood veroordeelde, zoals in die tijd voor zeerovers gebruikelijk was.

Lufthansa

Nieuwslezeres Astrid Kersseboom heeft duidelijk geen idee wat die H in de naam van de Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa doet. Ze denkt vermoedelijk dat het net zo'n soort H is als die in het Nederlandse thans en althans en ze spreekt hem derhalve niet uit: ze zegt dus loeftanza en zou het woord waarschijnlijk na de f afbreken. Astrid snapt niet dat het gaat om de Hanze van de lucht. Dat moeilijke Duits ook.

Overigens waren  de h's in thans en althans oorspronkelijk wel degelijk echte h's: thans is eigenlijk "te hands".


zaterdag 18 oktober 2014

Tuksen

Onze briljante kleinzoon heeft momenteel twee prominente hobby's: tuksen en stenen zoeken - of eigenlijk vooral stenen vinden. Een eenmaal geraapte steen knelt hij krampachtig in zijn vuist en hij is er moeilijk toe te bewegen hem uit handen te geven. Toch kan het vasthouden van een steen nog knap lastig zijn bij het beklimmen van het trapje naar de glijbaan of bij het naar beneden glijden, als je je ook nog een beetje vast wilt houden. Als hij zich eindelijk heeft laten overtuigen mag de steen in de jaszak van opa of oma, met gevolg dat onze gezamenlijke jassen inmiddels toch zeker een middelgroot hunebed bevatten.

En tuksen dus. Hij kan lang achter elkaar aan het tuksen zijn.  Maar toen ik dat aan iemand wilde vertellen, ontmoette ik slechts blanco blikken. Je weet wel, tuksen! Tuksen??? Zelf heb ik het altijd beschouwd als een volstrekt normaal, zij het weinig gebruikt, Nederlands woord. Gewoon, soms tukste je en meestal niet (de laatste jaren steeds minder, nu ik erover nadenk). Maar niemand die dit woord kent! Zou het iets Zwols zijn? In dat geval zouden mijn dierbare zusje en mijn eveneens dierbare nichtjes(grotendeels in Zwolle opgegroeid) moeten weten wat het is, om nog maar te zwijgen van een prominent Zwollenaar als mijn jongste zoon (zijn oudere broer had geen idee wat tuksen is). Maar misschien heb ik het in mijn prille jeugd wel zelf verzonnen, al denk ik van niet. In elk geval ken ik geen synoniem in gangbaar Nederlands.

Lezers, lezeressen! Laten jullie mij weten of jullie het woord tuksen kennen?

donderdag 16 oktober 2014

Het is maar hoe je het bekijkt

De Telegraaf: Camiel Eurlings stapt op bij KLM

De Volkskrant: Eurlings ontslagen als topman KLM

Camiel Eurlings, die we ons allemaal nog herinneren van zijn onvergetelijke saluut voor de snotterende rat Maxime Verhagen op het historische CDA-congres over de samenwerking met de PVV. "Maxime, we houden van je!"

Deze Eurlings is nu dus brodeloos geworden. Nou ja, brodeloos: hij krijgt een ontslagvergoeding van 475.000 euro. Terwijl hij, althans in mijn ogen, absoluut geen reputatieschade lijdt.

Update: Tweet van Willem Aantjes (!): De verdiensten van Eurlings voor de KLM hebben zich blijkbaar beperkt tot de periode van zijn ministerschap.

Update: Voor wie nog eens wil kijken naar het weerzinwekkende optreden van Eurlings op dat congres, een filmpje staat hier. 

dinsdag 7 oktober 2014

Dag

Door mijn pre-occupatie met Klaus Störtebekerdag (over 13 dagen is het alweer zover!) en de Dag van de Totale Ineenstorting van de Verzorgingsstaat (kortweg Martin van Rijn-dag, 1 januari aanstaande) was ik toch verdorie bijna vergeten dat het vandaag de Dag van de Overbodige Managementlaag is! Gelukkig was De Speld alert.


woensdag 1 oktober 2014

Katten

En behalve de katten die in je tuin schijten en pissen heb je natuurlijk ook nog de katten die in je tuin kotsen. En die eigenaren maar lollige kattenfilmpjes plaatsen.