zondag 19 oktober 2014

De Robin Hood der Noordelijke Zeeën 3: kaper.

Het is een ingewikkeld web van tijdelijke coalities, de periode waarin Störtebeker echt zeerover is. Dat heeft vooral te maken met de eeuwigdurende vetes tussen de hoofdelingen in Oost-Friesland, die in voorkomende gevallen natuurlijk best de hulp van een handige piraat konden gebruiken. Die hoofdelingen droegen fraaie namen als Widzel tom Brok, Enno Edzardisna, Folkmar Allena en niet te vergeten Edo Wiedzel. Deze hoofdelingen en hun na- en voorzaten stonden elkaar gedurig naar het leven, hoewel ze vaak wel familie van elkaar waren. Er wordt trouwens beweerd dat Störtebeker met de dochter van een hunner getrouwd was, wat dat in die tijd ook voorgesteld moge hebben.

Maar Störtebekers activiteiten beperkten zich niet tot het Oostfries waddengebied. Hij is ook zowel bondgenoot als tegenstander geweest van de toenmalige graaf van Holland, Albrecht, hij is het Zwin opgevaren toen je langs die weg Brugge nog kon bereiken, het Engelse vorstenhuis klaagde steen en been over hem. Plaatsen als Kampen, Hoorn, Dokkum, ze verschijnen allemaal in een overzicht van Klaus' euvele daden. En zeg nu zelf: wat kan er mis zijn met het overvallen van een kogge uit nota bene Kampen?

Onveranderlijk is echter de vijandschap van de Hanze, onder leiding van Hamburg, Bremen en Lübeck. Dat ligt natuurlijk ook voor de hand, want het overgrote deel van de buit van Störtebeker bestond uit schepen die voor de Hanze voeren. Legendarisch (er is veel legendarisch aan Klaus) is het verhaal dat hij een schip uit Wismar kaapte, beladen met vaten bier, en vervolgens het schip verkocht aan de oorspronkelijke eigenaar - nadat het gelost was, mag ik aannemen. Leuk is dat Wismar en Strahlsund, waar Störtebeker nu vereerd wordt respectievelijk naar hem genoemd bier wordt gebrouwen, ook deel uitmaakten van de Hanze en dus ongetwijfeld direct of indirect schade door hem hebben geleden.

Door een list hebben de Hanzesteden uiteindelijk Störtebeker te pakken gekregen. Ze kochten een visser om die met zijn boot het voor anker liggende vlaggeschip van de piraten paaide, onder het voorwendsel dat hij averij had. Die visser slaagde er evenwel in gesmolten lood langs de roerpen van het schip te gieten, zodat na afkoeling het roer geblokkeerd was. De volgende ochtend was het een koud kunstje voor de Hamburgse vloot om het schip te overmeesteren en Störtebeker gevangen te nemen - ze gebruikten daar een net voor. Zijn voornaamste strijdmakkers Gödeke Michel en Magister Wigbold (die namen alleen al) ontsprongen de dans, doordat zij op dat moment voor de Noorse kust verbleven.

Störtebeker werd gevankelijk naar Hamburg gebracht waar hij voor een rechtbank moest verschijnen, die hem zonder veel omhaal ter dood veroordeelde, zoals in die tijd voor zeerovers gebruikelijk was.

Lufthansa

Nieuwslezeres Astrid Kersseboom heeft duidelijk geen idee wat die H in de naam van de Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa doet. Ze denkt vermoedelijk dat het net zo'n soort H is als die in het Nederlandse thans en althans en ze spreekt hem derhalve niet uit: ze zegt dus loeftanza en zou het woord waarschijnlijk na de f afbreken. Astrid snapt niet dat het gaat om de Hanze van de lucht. Dat moeilijke Duits ook.

Overigens waren  de h's in thans en althans oorspronkelijk wel degelijk echte h's: thans is eigenlijk "te hands".


zaterdag 18 oktober 2014

Tuksen

Onze briljante kleinzoon heeft momenteel twee prominente hobby's: tuksen en stenen zoeken - of eigenlijk vooral stenen vinden. Een eenmaal geraapte steen knelt hij krampachtig in zijn vuist en hij is er moeilijk toe te bewegen hem uit handen te geven. Toch kan het vasthouden van een steen nog knap lastig zijn bij het beklimmen van het trapje naar de glijbaan of bij het naar beneden glijden, als je je ook nog een beetje vast wilt houden. Als hij zich eindelijk heeft laten overtuigen mag de steen in de jaszak van opa of oma, met gevolg dat onze gezamenlijke jassen inmiddels toch zeker een middelgroot hunebed bevatten.

En tuksen dus. Hij kan lang achter elkaar aan het tuksen zijn.  Maar toen ik dat aan iemand wilde vertellen, ontmoette ik slechts blanco blikken. Je weet wel, tuksen! Tuksen??? Zelf heb ik het altijd beschouwd als een volstrekt normaal, zij het weinig gebruikt, Nederlands woord. Gewoon, soms tukste je en meestal niet (de laatste jaren steeds minder, nu ik erover nadenk). Maar niemand die dit woord kent! Zou het iets Zwols zijn? In dat geval zouden mijn dierbare zusje en mijn eveneens dierbare nichtjes(grotendeels in Zwolle opgegroeid) moeten weten wat het is, om nog maar te zwijgen van een prominent Zwollenaar als mijn jongste zoon (zijn oudere broer had geen idee wat tuksen is). Maar misschien heb ik het in mijn prille jeugd wel zelf verzonnen, al denk ik van niet. In elk geval ken ik geen synoniem in gangbaar Nederlands.

Lezers, lezeressen! Laten jullie mij weten of jullie het woord tuksen kennen?

donderdag 16 oktober 2014

Het is maar hoe je het bekijkt

De Telegraaf: Camiel Eurlings stapt op bij KLM

De Volkskrant: Eurlings ontslagen als topman KLM

Camiel Eurlings, die we ons allemaal nog herinneren van zijn onvergetelijke saluut voor de snotterende rat Maxime Verhagen op het historische CDA-congres over de samenwerking met de PVV. "Maxime, we houden van je!"

Deze Eurlings is nu dus brodeloos geworden. Nou ja, brodeloos: hij krijgt een ontslagvergoeding van 475.000 euro. Terwijl hij, althans in mijn ogen, absoluut geen reputatieschade lijdt.

Update: Tweet van Willem Aantjes (!): De verdiensten van Eurlings voor de KLM hebben zich blijkbaar beperkt tot de periode van zijn ministerschap.

Update: Voor wie nog eens wil kijken naar het weerzinwekkende optreden van Eurlings op dat congres, een filmpje staat hier. 

dinsdag 7 oktober 2014

Dag

Door mijn pre-occupatie met Klaus Störtebekerdag (over 13 dagen is het alweer zover!) en de Dag van de Totale Ineenstorting van de Verzorgingsstaat (kortweg Martin van Rijn-dag, 1 januari aanstaande) was ik toch verdorie bijna vergeten dat het vandaag de Dag van de Overbodige Managementlaag is! Gelukkig was De Speld alert.


woensdag 1 oktober 2014

Katten

En behalve de katten die in je tuin schijten en pissen heb je natuurlijk ook nog de katten die in je tuin kotsen. En die eigenaren maar lollige kattenfilmpjes plaatsen.

maandag 29 september 2014

De Robin Hood der Noordelijke Zeeén 2: de Victualiënbroeders

Over de jeugd van Klaus Störtebeker is niets bekend. We weten niet eens precies waar hij vandaan kwam; de Nederlandse Wikipedia vermeldt weliswaar als mogelijke geboorteplaats Termunten, en ook dat het mogelijk om een Friese of Groningse weesjongen zou gaan, maar de Duitse havenplaats Wismar in de voormalige DDR claimt het geboortehuis van Störtebeker en voegt er ook meteen een geboortejaar aan toe: 1368. Ziehier de plaquette op het pand.




Waarschijnlijk is Störtebeker een bijnaam. Volgens het verhaal heeft hij die te danken aan het feit dat hij een enorme beker bier in één teug naar binnen kon gieten. In dat licht bezien is het ook zeer passend dat er een biermerk naar hem is genoemd. Een verwant heeft een flesje daarvan voor mij persoonlijk uit Noord-Duitsland geïmporteerd. Het bier wordt gebrouwen in Stralsund, ook weer zo'n havenstad aan de Oostzee, en een voormalige Hanzestad, wat dan wel weer wat cynische kantjes heeft - ik kom daarop nog terug. Enfin, dit is het bier:




Ik ben voornemens dit biertje te consumeren op 20 oktober aanstaande, als het precies 613 jaar geleden is dat Störtebeker op tragische wijze om het leven kwam in Hamburg. Klaus zou dit op prijs gesteld hebben, dat weet ik zeker, helemaal als ik het op de aanbevolen temperatuur van 10 graden nuttig. Misschien moet ik 20 oktober ook wel tot Störtebekerdag uitroepen.

Echt prominent in de geschiedschrijving wordt Störtebeker pas in zijn rol als Victualiënbroeder (vreemd genoeg heet dat in het Duits Vitalienbruder, het is mij een raadsel wat er daar met het gedeelte ctu is gebeurd). Dit hangt samen met een belegering van Stockholm door de Denen, die toen het grootste deel van Zweden veroverd hadden. De benarde stad had een groot tekort aan levensmiddelen, victualiën dus, en Störtebeker en zijn mannen voorzagen daarin. Hij legde er op zijn beurt de hand op door het overvallen van Deense (gerechtigheid!) en Lübeckse (nou ja) handelsschepen.

Klaus moet gaandeweg de smaak van het kapen te pakken hebben gekregen, want op den duur begon hij voor zichzelf. Naar verluidt kreeg ieder lid van de bemanning een gelijk deel van de opbrengst en daarom werden deze zeerovers ook wel Liekedeelers genoemd, zij die gelijkelijk verdelen. In het in een eerder blogje al genoemde Marienhafe bevinden zich een restaurant en een bejaardenhuis met de naam Liekedeeler .
Voor Störtebeker zelf zou een verblijf in een bejaardenhuis nooit weggelegd zijn, maar goed, dat geldt binnenkort ook voor de meeste Nederlanders.

Wordt vervolgd.