maandag 20 februari 2012

Update spraakmakend

De reactie van "Onze Taal" op mijn vraag over de klemtoon bij het woord 'spraakmakend' luidt als volgt:

Geachte heer,

Hartelijk dank voor uw e-mail van dinsdag over 'spraakmakend'.

Van Dale geeft als klemtoon 'spraakmákend', maar voegt daaraan toe: 'bij attributief gebruik is 'spraak' beklemtoond'. Dus als 'spraakmakend' als bijvoeglijk naamwoord direct voor het woord staat waar het bij hoort, heeft 'spraak' de klemtoon: 'de spráákmakende gemeente', tegenover 'Het programma was spraakmákend.'

Dit verschijnsel doet zich vaak voor: 'Dat verschijnsel is algeméén', 'Welke deelnemer is onbekénd', maar 'Dat álgemene verschijnsel' en 'Welke ónbekende deelnemer.' In woordgroepen bestaande uit een samengesteld bijvoeglijk naamwoord en een zelfstandig naamwoord verschuift de klemtoon vaak naar links. Waaróm dit precies gebeurt, is onduidelijk, maar u kunt er meer over lezen in het fonologische handboek 'Fonologie' van Jan Kooij e.a.

(einde citaat)

Mooi. Het zijn dus inderdaad spráákmakende gebeurtenissen.  

zondag 19 februari 2012

High-tech warfare

Het is oorlog tussen mij en die vieze stinkende vogeljagende buurtkatten, die onze tuin zien als een altijd toegankelijke kattenbak. Daarom heb ik mij bewapend met een ding dat voor dieren nare geluiden geeft, als de bewegingsmelder wordt geactiveerd. Er zit een zonnecelletje op, zodat ik niet steeds om nieuwe batterijen hoef te denken. In principe ben ik bereid tot maximaal drie van deze dingen te gaan, hoewel het mij dwars zit dat ik een hoop geld moet betalen om mij te verdedigen tegen andermans asociale opvatting van het houden van huisdieren.

Er bestaat ook een variant van met een watersproeier erop. Het nadeel daarvan is dat je permanent een tuinslang hebt liggen, maar als het hieronder afgebeelde apparaat niet helpt, sluit ik verdere escalatie zeker niet uit. Er bestaan ook dove katten, maar er zijn volgens mij geen waterliefhebbers onder.




vrijdag 17 februari 2012

Vette vis

Voor mijn volgens de experts zo gezonde wekelijkse portie vette vis ben ik aangewezen op sardientjes, dit in verband met eerder al beschreven huiselijke omstandigheden. Ik houd een voorraad aan van drie blikjes en die koop ik voor 49 cent per blikje bij de Aldi, en anderen met mij. Tot zover niks aan de hand: alle visresten zorgvuldig verwijderen voordat mijn beminde thuiskomt, en geen haan die er naar kraait. Maar deze week moest ik een ernstige schok ondergaan. Het in zijn eenvoud zo prachtige blikje, dat de Aldi al sinds jaar en dag in het assortiment heeft, merk Ocean Steamer (kan het mooier?), blijkt vervangen door een lelijk kakelbont exemplaar, merk Deepblue (zouden er mensen zijn die beroepshalve romantische sardineblikjesmerken verzinnen?).  Een smaaktest leverde geen noemenswaardige verschillen op, al zijn de Ocean Steamers wel wat grateriger. Maar als decoratief element in de levensmiddelenvoorraad vind ik het een grote achteruitgang!




donderdag 16 februari 2012

Langs de deuren

Deze week heb ik mijn eerste wankele schreden gezet op het pad van het vrijwilligerswerk. En wel door te collecteren voor Amnesty International. Allemachtig, wat zijn er in deze buurt veel huizen waar niet eens een werkende bel te vinden is! Dat is natuurlijk om al die lastige collectanten weg te houden.

Ik geloof  eigenlijk dat dit niet zozeer "mijn ding" is, om het maar eens eigentijds te formuleren. Afgezien van die belloze en soms ook voordeurloze huizen nog: ik kan er bijzonder slecht tegen als mensen botweg "nee" zeggen. Ik hoor dan vriendelijk glimlachend afscheid te nemen, maar ik heb sterk de neiging om eens even een flinke trap tegen zo'n deur of tegen de neezegger te geven. Dat zou de reputatie van Amnesty niet ten goede komen, dus ik denk dat het beter is het bij een eenmalig experiment te laten.

Overigens woont geen van mijn lezers in "mijn" wijk. En misschien hebben jullie wel helemaal geen collectant getroffen. Geen probleem: sms 'amnesty' naar 4333 en je doneert 2 euro. Vaker mag ook, en je krijgt een bedank-sms-je.





dinsdag 14 februari 2012

Overigens

Overigens heb ik jaren gedacht dat Bon Jovi een toetje was (tot woede van mijn toenmalige leerling Nina). Het klinkt ook als een toetje, de naam dan. Van de muziek weet ik het niet.

Opzien baren

Slechts zeer zelden word ik gekweld door twijfel aan mijn eigen gelijk in taalkundige kwesties. Nu is dat wel het geval en ik wil mijn lezers daar graag deelgenoot van maken - van de twijfel, niet zozeer van de kwelling. Het gaat om het woord spraakmakend. Dit woord heeft het laatste decennium een enorme carrière gemaakt: er gaat geen nieuwsuitzending of praatprogramma voorbij of er wordt wel gerefereerd aan een of andere spraakmakende gebeurtenis. Dat past natuurlijk ook in dit tijdsgewricht, waarin men onbekommerd van de ene naar de andere hype springt.

Wat is het nou: spraakmákend of spráákmakend? Ha, ik zie met vreugde dat de spellingcorrector van blogger de eerste versie afkeurt, en ik ben het daar mee eens. Volgens mij is het namelijk inderdaad spráákmakend. Maar waarom zegt iedereen, inclusief Rik van de Westelaken in het journaal van 12 uur zojuist, dan spraakmákend?

Ik heb maar eens wat woordenboeken uit de kast getrokken. Het resultaat viel me niet mee: behalve de Koenen hebben ze allemaal de klemtoon op de tweede lettergreep liggen. Al die woordenboeken komen trouwens met hetzelfde voorbeeld: 'de spraakmakende gemeente'. Maar daarmee wordt bedoeld dat het volk de taal maakt, of zoiets, en aan die flauwekul kunnen we natuurlijk niet beginnen. In de betekenis waarin het tegenwoordig wordt gebruikt staat het in geen van die woordenboeken vermeld.

De ANS, de Algemene Nederlandse Spraakkunst, richtsnoer en grondslag van mijn bestaan, steun en toeverlaat bij taalkundige dilemma's, de bijbel van de taalbeschouwer, de ANS zegt helemaal niks over spraakmakend.

Internet dan. Een enkele site geeft aan dat de klemtoon op de voor mij verkeerde plaats moet liggen, maar de vertrouwde pagina's van het genootschap "Onze Taal" leveren geen argumenten voor het een of het ander.

Dan grijp je dus maar naar analogieën. 'De aardappeltélende akkerbouwer"? Dat dacht ik toch niet. Maar waarom is het dan wel de 'opzienbárende gebeurtenis' en niet de òpzienbarende? Heeft het misschien iets te maken met de slapte van het tegenwoordig deelwoord dat het tweede deel van de samenstelling is? Wil ik spráákmakend zeggen omdat maken zo'n suf woord is?

Ik doe een beroep op mijn lezers. Wie hebben gelijk, Koenen, blogger en ik of al die anderen? Wel graag met argumenten. Ik zal binnenkort even een mailtje naar 'Onze Taal' sturen om erachter te komen wat hun visie is op het probleem.

vrijdag 10 februari 2012

Bleekneus

Een van de tuinkabouters, die ik als smaakvol afscheidsgeschenk van mijn dierbare collega's bij het CIO kreeg, is kennelijk niet geheel UV-bestendig.