Slechts zeer zelden word ik gekweld door twijfel aan mijn eigen gelijk in taalkundige kwesties. Nu is dat wel het geval en ik wil mijn lezers daar graag deelgenoot van maken - van de twijfel, niet zozeer van de kwelling. Het gaat om het woord spraakmakend. Dit woord heeft het laatste decennium een enorme carrière gemaakt: er gaat geen nieuwsuitzending of praatprogramma voorbij of er wordt wel gerefereerd aan een of andere spraakmakende gebeurtenis. Dat past natuurlijk ook in dit tijdsgewricht, waarin men onbekommerd van de ene naar de andere hype springt.
Wat is het nou: spraakmákend of spráákmakend? Ha, ik zie met vreugde dat de spellingcorrector van blogger de eerste versie afkeurt, en ik ben het daar mee eens. Volgens mij is het namelijk inderdaad spráákmakend. Maar waarom zegt iedereen, inclusief Rik van de Westelaken in het journaal van 12 uur zojuist, dan spraakmákend?
Ik heb maar eens wat woordenboeken uit de kast getrokken. Het resultaat viel me niet mee: behalve de Koenen hebben ze allemaal de klemtoon op de tweede lettergreep liggen. Al die woordenboeken komen trouwens met hetzelfde voorbeeld: 'de spraakmakende gemeente'. Maar daarmee wordt bedoeld dat het volk de taal maakt, of zoiets, en aan die flauwekul kunnen we natuurlijk niet beginnen. In de betekenis waarin het tegenwoordig wordt gebruikt staat het in geen van die woordenboeken vermeld.
De ANS, de Algemene Nederlandse Spraakkunst, richtsnoer en grondslag van mijn bestaan, steun en toeverlaat bij taalkundige dilemma's, de bijbel van de taalbeschouwer, de ANS zegt helemaal niks over spraakmakend.
Internet dan. Een enkele site geeft aan dat de klemtoon op de voor mij verkeerde plaats moet liggen, maar de vertrouwde pagina's van het genootschap "Onze Taal" leveren geen argumenten voor het een of het ander.
Dan grijp je dus maar naar analogieën. 'De aardappeltélende akkerbouwer"? Dat dacht ik toch niet. Maar waarom is het dan wel de 'opzienbárende gebeurtenis' en niet de òpzienbarende? Heeft het misschien iets te maken met de slapte van het tegenwoordig deelwoord dat het tweede deel van de samenstelling is? Wil ik spráákmakend zeggen omdat maken zo'n suf woord is?
Ik doe een beroep op mijn lezers. Wie hebben gelijk, Koenen, blogger en ik of al die anderen? Wel graag met argumenten. Ik zal binnenkort even een mailtje naar 'Onze Taal' sturen om erachter te komen wat hun visie is op het probleem.
dinsdag 14 februari 2012
Abonneren op:
Reacties posten (Atom)

Geen opmerkingen:
Een reactie posten