dinsdag 24 april 2012

Generatie

Ik mag dolgraag beweren, dat ik behoor tot de generatie die het land na de oorlog heeft opgebouwd, vooral als mijn kinderen of andere  dertigers het kunnen horen. In werkelijkheid kwam ik in 1965 van de middelbare school, en toen was de welvaartsstaat toch echt al aardig op gang.

Maar de NRC van vandaag citeert een zekere Theo, die nog eens twee jaar jonger is dan ik, en kennelijk in alle ernst spreekt: "Wij hebben dit land helpen opbouwen na de oorlog. Het is heel ondankbaar hoe Nederland nu met ons omgaat".

Dat zeg ik. Een beetje dankbaarheid is wel het minste.

Volksetymologie

In een eerdere aflevering van dit weblog heb ik de mondegreen besproken. Je weet wel, je verstaat de tekst van een liedje niet goed en fantaseert er dan wat voor in de plaats vanuit je eigen referentiekader. Dat was naar aanleiding van een aardig voorbeeld waar ik tegenaan was gelopen, en ik zei er nog bij dat het woord mondegreen zelf ook een mondegreen is.

Maar tijdens een ochtendwandeling over de nog bedauwde avocado-akkers zag ik opeens een nieuw perspectief. Zo'n mondegreen is natuurlijk een (min of meer) individueel geval van volksetymologie. En wat is dat nu weer?

Het standaard voorbeeld van volksetymologie is het woord scheurbuik. Dat gaat terug op het op het Portugese scorbut, en de 17e-eeuwse zeevaarders begrepen dat niet. Maar ze wisten natuurlijk wel dat je er behoorlijk buikpijn van kon krijgen, je buik leek wel te scheuren, dus dan is het niet zo raar om dat Portugese scorbut te vernederlandsen tot scheurbuik. Zo werkt volksetymologie.

En ik ken een nog veel mooier voorbeeld, dat misschien  ook wel als een mondegreen beschouwd kan worden. Het betreft een anekdote die ik heb gehoord toen ik zelf nog op de lagere school zat, nog maar kort na de Franse tijd dus, en waar ik in een later leven op mijn beurt generaties leerlingen mee heb lastig gevallen.

Het speelt in de Franse tijd, om  precies te zijn tijdens het koninkrijk Holland, en de koning daarvan was Lodewijk Napoleon, een broer van de veel beroemdere Napoleon Bonaparte. Lodewijk Napoleon heeft nog Nederlandse les gehad van Willem Bilderdijk en hij was lang niet  impopulair. Maar hij liep wel mank.

De grote, keizerlijke broer is ook op bezoek geweest, om precies te zijn in Deventer. Er was wat klapvee opgetrommeld en dat kreeg de opdracht te roepen 'Vive l'empereur!' Maar de Deventernaren zaten niet zo goed in hun Frans en riepen: 'Vive de lamme zien breur!'

Kijk, dat vind ik nou mooie volksetymologie.




donderdag 19 april 2012

Garmerwolde

Zeg Eppingedem, en ik zie de beroemde hengende kitchens voor me. Zeg Utrecht, en het zebrapad tussen het station en de Jaarbeurshallen verschijnt voor mijn geestesoog. Warschau: Stare Miasto. Stockholm: stadhuis. Hvalpsund: camping. Parijs: linker oever. Sneek: de waterpoort (maar die ken ik alleen uit het stedenkwartet, ik heb nog nooit een voet in Sneek gezet, en dat zou best eens zo kunnen blijven). Kortom, bij haast elke plaats heb ik wel een plaatje in mijn inhoofdige kaartenbak, hetzij ontstaan door eigen aanschouwing, hetzij van ansichtkaarten of folders of wat dan ook. Je denkt aan de plaats, en ploep, daar verschijnt het plaatje.

Maar nu bracht mijn beminde echtgenote, om redenen die er nu niet toe doen, vanochtend om kwart voor zeven Garmerwolde ter sprake (zij is 's ochtends vroeg spraakzamer dan ik). En er ploepte niks, helemaal niks. Dat terwijl ik vele malen door Garmerwolde ben gekomen, per fiets, met de auto, in de kajak en op de schaats, en er heel dicht bij heb gewoond. Ik wist niet eens meer zeker of het vóór of na Ten Boer ligt! Gelukkig bracht Google StreetView uitkomst, en toen herkende ik het wel onmiddellijk weer.

Maar toch: au. Is dit het begin, zijn dit de eerste verschijnselen? Of hadden jullie misschien al iets gemerkt, maar daar discreet over gezwegen? Of schrijf ik het toe aan de talrijke narcoses van de laatste jaren? Aan het vroege uur van de dag dan misschien?

Cruciale dagen

Krijgen we dat weer.

Gedeukt zelfvertrouwen

Al heel erg lang ben ik vakbondslid. Vanaf 1 juli 1969 om precies te zijn, het staat fier op mijn ABVAKABO-lidmaatschapspasje. 1 juli 1969, dat valt dus nog net in de late Middeleeuwen. Ik bezit vanwege die meer dan veertig jaar een gouden vakbondsspeldje, al moet ik toegeven dat ik wel een beetje ben vergeten waar het ook al weer ligt. Niet erg, ik draag nooit een colbert en heb dus ook geen revers om zo'n ding op te spelden. De plechtige uitreiking (in de Sprookjeshof te Zuidlaren nog wel!) heb ik destijds aan mij voorbij laten gaan, het is mij per post toegestuurd.

Gedurende een paar jaar ben ik ook daadwerkelijk enigszins actief geweest als vakbondslid. Dat was toen bij de ABOP, later de AOB, de vakbond van onderwijzers dus. Zelfs heb ik nog een keer als stemgerechtigd afgevaardigde een meerdaags congres in Utrecht van de ABOP bijgewoond, wat een overnachting in een hotel met zich meebracht, voor mij als kampeerder een hele belevenis - dat is ook vrijwel het enige wat me ervan is bijgebleven. Het was overigens nu ook weer niet zo dat je een moordende verkiezingscampagne moest voeren om afgevaardigde te worden. Eigenlijk waren ze geloof ik wel blij dat er eens een keer iemand anders mee wilde.

De ABOP had een blad, het Schoolblad, en dat is vaak best lezenswaardig. Als sinds jaar en dag heeft het een leuke strip, die ik door huiselijke omstandigheden nog steeds kan volgen, en verder zijn er een paar goeie columnisten, en amusante vaste ingezonden-brieven-schrijvers.  Ook de ABVAKABO heeft een verenigingsorgaan, waarvan ik de naam maar niet kan onthouden. Actief heet het, of Perspectief, of zoiets, wacht, ik Google even, juist, Platform is de naam! Een tamelijk troosteloos blaadje, waar ik in gemiddeld 45 seconden doorheen was. Het zal duidelijk zijn dat ik niet al dagen onder de brievenbus placht te bivakkeren om het volgende nummer van Platform niet te missen.

Als het je eenmaal is gelukt de ABVAKABO ervan te overtuigen dat je met FPU bent gegaan, en dat is nog niet zo eenvoudig, dan hoef je nog maar ongeveer de helft van je contributie te betalen en word je bovendien, zonder dat je daarom hebt gevraagd of daarvoor toestemming hebt gegeven, automatisch ook min of meer lid van de ANBO, een soort vakbond voor senioren. Ook die hebben natuurlijk een eigen blad, heel speels ANBO Magazine geheten, en dat ligt nu voor me.

Van de redactionele inhoud word ik niet warm of koud. Maar de advertentiepagina's, die zijn een schok voor mijn zelfbeeld. Ondanks enkele lichte beperkingen beschouwde ik mezelf als een krasse grijsaard, ein rüstiger Greis, zoals het in de Schwere Wörter zo treffend werd genoemd (het is vandaag de dag van de Duitse taal, vandaar), maar die advertenties vreten aan mijn gebruikelijke eigendunk. Naast de onvermijdelijke intens gezellige busreizen naar de Harz en Slovenië wordt er namelijk geadverteerd voor onder andere:

  • hoortoestellen;
  • diverse merken stoelen waaruit je makkelijk overeind komt;
  • zes oer-Hollandse diepvriesmaaltijden met als extraatje een fles advocaat, thuisbezorgd voor 29,90 euro;
  • twee merken 45-kilometerautootjes;
  • drie merken trapliften;
  • een ultrasone gebitsreiniger;
  • een extra lange  teennagel-knipset;
  • nog meer stoelen waaruit je makkelijk overeind komt;
  • scootmobielen;
  • elastische onderbeenbandages.

ANBO Magazine is een slag voor mijn zelfvertrouwen. Plotseling behoor ik tot een Doelgroep.


maandag 16 april 2012

Mythe

En dat katten zo intelligent zouden zijn, is trouwens een mythe. Het is onderzocht.



vrijdag 13 april 2012

Ome H.'s voetbalhoekje



In Overijssel kan men exceptioneel goed voetballen. Volgend jaar is de provincie met maar liefst drie clubs in de eredivisie vertegenwoordigd. Noord-Brabant en Zuid-Holland hebben er evenveel, maar die provincies hebben twee-, respectievelijk driemaal zoveel inwoners. Trouwens, we kunnen ook erg goed schaatsen: van de laatste vier elfstedentochten gingen drie overwinningen naar Overijssel, en ook op de kortere afstanden blinken we met rijders als Wennemars, Tuitert en Mulder uit. Maar dat terzijde.

Toen ik een jaar of 13, 14 was ging ik geregeld naar het voetballen kijken. Dat was dan altijd naar Zwolsche Boys. Er waren drie belangrijke voetbalclubs in Zwolle: ZAC voor de elite, PEC voor de middenstand en de Boys voor de arbeidersklasse. PEC en Zwolsche Boys speelden (semi-) betaald voetbal. In de provincie Overijssel had je dan ook nog Go Ahead, Heracles, Tubantia, Sportclub Enschede, Enschedese Boys, Rigtersbleek en Oldenzaal. Dat lijkt veel, maar bedenk dat een nietig oord als Valkenswaard al twee profclubs had, De Valk en Valkenswaard.

We spreken over de jaren dat het eigenlijk altijd mooi weer was. En als ik op zondagmiddag naar het gemeentelijk sportpark liep (het was vlakbij mijn ouderlijk huis), hoorde ik al snel uit de luidsprekers een opgewekt reclamespotje, dat ik nog steeds makkelijk zou kunnen meezingen. Het ging zo:

Alweer een zondag zonder zon
Terwijl de dag zo mooi begon,
Wat ben je dan gauw uitgepraat
Als er geen bier op tafel staat!

Heineken bier, het meest getapt,
Dat heerlijke bier waar je graag in hapt,
Hij en zij samen Heineken -
Heerlijk helder Heineken!

Je zou veronderstellen dat mijn pubergeest geheel vergiftigd moet zijn door deze vrolijke reclame. Daarvan is niets gebleken: ik drink hooguit tien pilsjes per jaar, en dan nog zeker niet bij voorkeur Heineken. Dat valt dus alweer reuze mee.

Op zeker moment leidden de twee Zwolse profclubs een dermate kwijnend bestaan, dat ze gedwongen werden te fuseren - in PEC-kringen werd het als een overname gezien, maar wij van de Boys beschouwden het als een fusie tussen gelijkwaardige partners. Niettemin moest ik toch wel een paar keer slikken alvorens van ganser harte supporter van PEC Zwolle, later FC Zwolle, te worden, maar het hielp erg dat ik inmiddels in Groningen voor de klas stond, want je kunt je Groningse leerlingen niet beter provoceren dan door duidelijk supporter van FC Zwolle te zijn.

Goed, ik zal er niet langer omheen draaien. Vanavond is FC Zwolle kampioen geworden! Een passende tatoeage heb ik nog in overweging.

(en ik heb voor het eerst een wedstrijd van Eredivisie Live bekeken. Nog nooit zoveel lol gehad voor 5,95 euro!)



                                               (foto Han)